صبورى / ناصح / ظهير

ديباچهء مصحح 40

شجرة الملوك ( تاريخ منظوم سيستان ) ( فارسى )

كه نشان مىدهد اين نسخهء منظوم توسّط سه تن با تخلّص صبورى ، ناصح و سرانجام ظهير سروده شده و سنوات سرودن آن نيز مختلف‌اند ، از قلم افتاده است . هنگامى كه اين اطّلاعات در فهرست منزوى و نيز فهرست كتابخانهء اصغر مهدوى به دست آمد ، از آقاى محمّد ابراهيم اشك شيرين ، كارشناس مسئول وقت بخش نسخه‌هاى خطّى كتابخانه مركزى و مركز اسناد دانشگاه تهران ، درخواست كردم تا با كسب اجازه از زنده ياد دكتر مهدوى ، ميكروفيلمى از آن براى پژوهش اينجانب تهيه شود . چنين شد « 1 » و آن زنده ياد با روى باز و گشاده‌دستى ويژهء خويش اجازه اين كار را داد . تا پيش از ديدن متن شجرة الملوك هنوز نمىدانستم كه اين نسخه همان متنى است كه جى . پى . تيت در اواخر قرن نوزدهم ، نزديكى از بزرگان سيستان ديده و از اطّلاعات آن در پژوهش خويش بهره برده است . زيرا تصور مىكردم كه احتمالا متن ، مانند ديگر متونى است كه در دورهء قاجاران و دربارهء سيستان نوشته شده است و چند متن از اين نوع نيز منتشر شده است « 2 » . حتّى ، طىّ اين معرّفىها هيچ اشاره‌اى به نام نسخه ، يعنى شجرة الملوك نشده بود . پس از ديدن و بررسى متن و براساس اظهارنظر دو سرايندهء اوليهء آن مشخص شد كه اين متن شجرة الملوك نام دارد : چو دادند اين نامه زيب تمام * شجرة الملوكش نهادند نام ( برگ 153 الف ) شايد به اين دليل كه نام كتاب در برگ 153 آمده كه تقريبا در اواخر متن قرار گرفته است ، فهرست‌نويسان در معرّفى آن فقط به اطّلاعات آغاز آن و شايد انجام آن توجّه داشته‌اند كه چنان معرّفى آن ناقص شده است . حتّى ، به نظر مىآيد كه چندان اعتنايى به انجام آن نيز نشده و بنابراين حتّى سال تأليف آن را براساس نخستين تاريخى كه در آنجا آمده ، 1206 قمرى دانسته‌اند درحالىكه اين متن بعدها در سال 1221 تكميل شده است . آگاهى از اينكه كتاب حاضر شجرة الملوك نام دارد موجب شادمانى زيادى شد . اين

--> ( 1 ) . ميكروفيلم شمارهء 7411 ، كتابخانهء مركزى و مركز اسناد دانشگاه تهران . ( 2 ) . براى نمونه‌اى از اين متون نگاه كنيد به : « راه‌هاى سيستان : رهنامه‌اى ناشناخته از روزگار فرمانروايى قاجاران » ، ميراث اسلامى ايران ، صص 769 - 811 .